Huấn luyện mèo tại nhà: cách dạy mèo ngoan, sạch sẽ và bớt phá hơn

Mèo không “nghe lời” theo kiểu của chó, nhưng mèo hoàn toàn có thể được huấn luyện. Chỉ cần đúng phương pháp, mèo có thể biết tên, đi vệ sinh đúng khay, không cắn tay khi chơi, bớt cào sofa, quen carrier và hình thành nếp sống sạch sẽ hơn trong nhà.

Điểm quan trọng là không ép mèo bằng la mắng. Mèo học tốt nhất khi hành vi đúng được thưởng đúng lúc, lặp lại đủ nhiều và môi trường sống được sắp xếp hợp lý.

Bài viết này tập trung vào huấn luyện hành vi cơ bản cho mèo tại nhà: dạy mèo biết tên, dùng khay cát, không phá đồ, không cắn tay và xử lý các lỗi thường gặp. Nếu anh/chị đang cần chuẩn bị môi trường sống tổng thể trước khi đón mèo, có thể xem thêm bài cách nuôi mèo.

Huấn luyện mèo là gì?

Huấn luyện mèo không phải là bắt mèo phục tùng tuyệt đối. Hiểu đúng hơn, đây là quá trình giúp mèo hình thành thói quen tốt và hiểu những tín hiệu cơ bản trong sinh hoạt hằng ngày.

Các mục tiêu thường gặp:

• Biết tên và phản ứng khi được gọi.
• Đi vệ sinh đúng khay.
• Không cắn tay khi chơi.
• Không cào sofa, rèm, nệm.
• Quen carrier để đi thú y hoặc di chuyển.
• Ngủ đúng khu vực.
• Bớt leo bàn ăn, quầy bếp.
• Biết một vài lệnh/trò đơn giản như “lại đây”, “ngồi”, “bắt tay”.

Với mèo, huấn luyện càng nhẹ nhàng càng hiệu quả. Mục tiêu không phải biến mèo thành “nghe lời răm rắp”, mà là giúp bé sống sạch, an toàn và dễ hòa hợp với gia đình hơn.

Vì sao nên huấn luyện mèo từ sớm?

Huấn luyện giúp mèo hiểu nếp sống trong nhà và giảm nhiều rắc rối về sau. Đặc biệt với mèo con, giai đoạn đầu về nhà là thời điểm rất tốt để tạo thói quen.

Lợi ích rõ nhất:

• Nhà sạch hơn vì mèo biết dùng khay cát.
• Mèo bớt stress vì hiểu khu ăn, khu ngủ, khu vệ sinh.
• Chủ dễ chăm hơn khi mèo quen carrier, quen chải lông, quen cắt móng.
• Giảm hành vi cào phá, cắn tay, kêu đêm.
• Tăng sự gắn kết giữa mèo và người nuôi.
• Dễ phát hiện hành vi bất thường nếu mèo đột ngột thay đổi thói quen.

Mèo càng sớm có nếp ổn định thì việc nuôi càng nhẹ. Nếu đợi đến khi mèo đã hình thành thói quen xấu lâu ngày, quá trình sửa sẽ khó hơn và cần kiên nhẫn hơn.

Nguyên tắc quan trọng khi huấn luyện mèo

Chỉ thưởng, không đánh mắng

Mèo không hiểu kiểu phạt như con người nghĩ. Nếu bị đánh, dí mặt vào chỗ đi bậy hoặc la hét, mèo thường chỉ học được rằng chủ đáng sợ. Điều này dễ khiến bé trốn, stress, đi bậy nhiều hơn hoặc phản ứng phòng vệ.

Cách đúng hơn là:

• Khen khi mèo làm đúng.
• Thưởng ngay sau hành vi tốt.
• Chuyển hướng khi mèo làm sai.
• Giảm cơ hội lặp lại hành vi xấu.
• Tạo môi trường khiến hành vi đúng dễ xảy ra hơn.

Ví dụ, nếu mèo cào sofa, không nên đánh. Hãy đặt trụ cào ngay gần sofa, dụ bằng đồ chơi hoặc catnip, rồi thưởng khi bé cào đúng chỗ.

Thưởng đúng thời điểm

Phần thưởng chỉ hiệu quả khi đến ngay sau hành vi đúng. Nếu mèo đi vào khay cát, quay lại khi được gọi hoặc chịu nằm carrier, hãy khen/thưởng trong vài giây đầu.

Phần thưởng có thể là:

• Một viên snack nhỏ.
• Một miếng pate rất nhỏ.
• Vuốt ve nếu mèo thích.
• Giọng khen nhẹ, vui.
• Tiếp tục trò chơi mèo đang thích.

Không nên thưởng quá nhiều đồ ăn trong một buổi. Mục tiêu là tạo tín hiệu tích cực, không phải cho mèo ăn vặt liên tục.

Buổi tập phải ngắn

Mèo dễ mất hứng nếu buổi tập quá dài. Mỗi buổi chỉ nên 3–5 phút với mèo con hoặc mèo mới tập, sau đó tăng dần lên 5–10 phút nếu bé hợp tác tốt.

Tần suất phù hợp:

• 1–3 buổi ngắn mỗi ngày.
• Tập khi mèo tỉnh táo, chưa quá no, chưa buồn ngủ.
• Dừng trước khi mèo chán.
• Kết thúc bằng một hành vi đúng để bé có cảm giác tích cực.

Huấn luyện mèo là việc nhỏ nhưng đều. Tập ngắn mỗi ngày hiệu quả hơn nhiều so với một buổi thật dài rồi bỏ ngang.

Mỗi lần chỉ dạy một việc

Không nên vừa dạy gọi tên, vừa dạy bắt tay, vừa sửa cào sofa trong cùng một buổi. Mèo sẽ rối và khó hiểu mình đang được thưởng vì điều gì.

Nên chọn thứ tự:

1. Biết tên.
2. Dùng khay cát.
3. Không cắn tay khi chơi.
4. Quen carrier.
5. Không cào đồ sai chỗ.
6. Một vài trò vui nếu bé đã ổn nếp.

Khi một hành vi đã ổn, mới chuyển sang hành vi tiếp theo.

Khi nào nên bắt đầu huấn luyện mèo?

Có thể bắt đầu ngay khi mèo đã ổn định sau khi về nhà mới. Với mèo con, giai đoạn 2–6 tháng là thời điểm rất tốt để tập thói quen cơ bản.

Nên bắt đầu khi:

• Bé đã ăn uống ổn.
• Bé biết hoặc đang tập đi khay cát.
• Bé không quá sợ người.
• Bé đã quen phòng ở mới.
• Bé có phản ứng với đồ chơi hoặc đồ ăn thưởng.

Không nên ép huấn luyện trong 1–2 ngày đầu nếu mèo mới về còn sợ, trốn, bỏ ăn hoặc căng thẳng. Lúc này, ưu tiên là cho bé làm quen môi trường, khay cát, khu ăn và chỗ ngủ.

Nếu đang chuẩn bị đón mèo nhỏ, anh/chị có thể xem thêm bài mèo con cảnh để nắm các mốc tuổi, thói quen và lỗi thường gặp khi chăm mèo con.

Dạy mèo biết tên

Dạy mèo biết tên là bước cơ bản nhưng rất hữu ích. Khi mèo nhận ra tên, anh/chị dễ gọi bé lại gần, kiểm tra bé đang ở đâu và tạo nền cho các bài tập sau.

Cách làm:

1. Chọn tên ngắn, dễ gọi.
2. Gọi tên khi mèo đang bình tĩnh hoặc sắp được ăn.
3. Khi mèo quay đầu, nhìn lại hoặc tiến tới, thưởng ngay.
4. Lặp lại vài lần mỗi ngày.
5. Tăng dần khoảng cách gọi.

Lưu ý:

• Không gọi tên mèo để mắng.
• Không gọi quá nhiều lần khi mèo không phản ứng.
• Không đổi tên liên tục.
• Nên dùng cùng một giọng gọi trong giai đoạn đầu.

Sau vài ngày đến vài tuần, mèo thường sẽ nhận ra tên. Việc bé có chạy lại ngay hay không còn tùy tính cách, nhưng phản ứng quay đầu, nhìn lại hoặc vểnh tai đã là dấu hiệu tốt.

Dạy mèo đi vệ sinh đúng khay

Đây là bài huấn luyện quan trọng nhất với hầu hết gia đình nuôi mèo. Tin tốt là nhiều bé mèo có bản năng dùng cát khá tốt, chỉ cần chủ đặt khay đúng và giữ khay sạch.

Chuẩn bị khay cát đúng

Nên chọn khay phù hợp với kích thước mèo. Mèo con cần khay thấp để dễ bước vào. Mèo lớn cần khay đủ rộng để xoay người thoải mái.

Nguyên tắc đặt khay:

• Đặt ở nơi yên tĩnh.
• Không đặt sát bát ăn, bát nước.
• Không đặt ở nơi quá ồn hoặc nhiều người qua lại.
• Không đổi vị trí khay liên tục.
• Nếu nhà nhiều tầng, nên có khay ở tầng mèo hay sinh hoạt.

Khay quá bẩn, quá nhỏ, đặt sai chỗ hoặc đổi loại cát đột ngột là những nguyên nhân rất phổ biến khiến mèo đi vệ sinh sai chỗ.

Cách tập mèo dùng khay cát

Với mèo mới về, anh/chị có thể làm như sau:

1. Đặt mèo vào khay cát sau khi ăn, sau khi ngủ dậy hoặc khi thấy bé có dấu hiệu đi tìm chỗ.
2. Để bé tự ngửi, đào và làm quen.
3. Nếu bé đi đúng khay, khen nhẹ nhàng.
4. Dọn phân mỗi ngày.
5. Không la mắng nếu bé lỡ đi sai chỗ.
6. Vệ sinh chỗ đi sai bằng dung dịch khử mùi phù hợp.

Nếu mèo đã từng đi sai một vị trí, mùi còn sót lại có thể khiến bé quay lại đó. Vì vậy, làm sạch mùi là việc rất quan trọng.

Khi mèo đi vệ sinh sai chỗ

Không nên vội kết luận mèo “hư”. Hãy kiểm tra các nguyên nhân sau:

• Khay cát có bẩn không?
• Cát có mùi quá nồng không?
• Vị trí khay có bị đổi không?
• Nhà có thêm người, thú cưng hoặc tiếng ồn mới không?
• Bé có bị tiêu chảy, tiểu khó, tiểu nhiều lần không?
• Bé có stress sau khi chuyển nhà không?

Nếu mèo đột ngột đi bậy, rặn tiểu, kêu khi đi vệ sinh, tiểu ít hoặc liếm vùng sinh dục nhiều, nên đưa đi thú y để loại trừ vấn đề sức khỏe. Với mèo, đi vệ sinh sai chỗ không phải lúc nào cũng là lỗi hành vi.

Có nên tập mèo đi vệ sinh trong bồn cầu không?

Có thể, nhưng không phải gia đình nào cũng cần. Tập mèo đi bồn cầu có thể giúp giảm mùi và tiết kiệm cát, nhưng cũng có nhược điểm: khó quan sát phân, nước tiểu, dễ stress với mèo nhát và không phù hợp với mèo con quá nhỏ, mèo già hoặc mèo có vấn đề vận động.

Nếu vẫn muốn tập, cần làm rất chậm:

1. Đặt khay cát gần bồn cầu.
2. Nâng khay cao dần theo thời gian.
3. Dùng vòng tập chuyên dụng.
4. Giảm lượng cát từ từ.
5. Không ép nếu mèo sợ hoặc đi sai chỗ nhiều hơn.

Nếu mèo đang dùng khay tốt, không gian nhà vẫn đủ chỗ đặt khay và chủ muốn theo dõi sức khỏe qua phân/nước tiểu, giữ khay cát truyền thống thường thực tế hơn.

Dạy mèo không cắn tay khi chơi

Nhiều mèo con hay cắn tay vì xem tay người như đồ chơi. Nếu để lâu, hành vi này sẽ khó sửa khi mèo lớn.

Cách sửa:

• Không dùng tay trêu mèo.
• Dùng cần câu, bóng, chuột giả thay cho tay.
• Khi mèo cắn tay, dừng chơi ngay.
• Không giật tay mạnh vì càng kích thích mèo cắn.
• Chờ mèo bình tĩnh rồi chuyển sang đồ chơi.
• Thưởng khi mèo vồ đồ chơi thay vì cắn người.

Nguyên tắc là: tay người không phải con mồi. Mèo cần được săn, vồ, rượt đuổi, nhưng đối tượng phải là đồ chơi, không phải tay chân của chủ.

Dạy mèo không cào sofa, rèm, nệm

Cào là hành vi tự nhiên của mèo. Mèo cào để mài móng, đánh dấu mùi và giải tỏa năng lượng. Vì vậy, mục tiêu không phải là cấm mèo cào, mà là dạy bé cào đúng chỗ.

Cách làm:

1. Chuẩn bị trụ cào hoặc thảm cào chắc chắn.
2. Đặt gần nơi mèo hay cào sai.
3. Dùng đồ chơi kéo mèo tới trụ cào.
4. Khen hoặc thưởng khi mèo cào đúng.
5. Che tạm chỗ cào sai bằng vật liệu mèo không thích.
6. Cắt móng định kỳ để giảm hư hại.

Nếu trụ cào quá nhẹ, lung lay hoặc đặt ở góc ít dùng, mèo sẽ không thích. Nhiều bé thích cào nơi chủ hay ngồi vì đó là khu vực có mùi quen thuộc, nên đặt trụ cào gần sofa thường hiệu quả hơn đặt ở góc khuất.

Dạy mèo quen carrier

Carrier rất quan trọng khi đưa mèo đi thú y, đi spa, chuyển nhà hoặc di chuyển xa. Nếu chỉ lấy carrier ra khi cần bắt mèo đi đâu đó, bé sẽ rất dễ sợ.

Cách tập:

1. Đặt carrier mở cửa trong phòng như một món đồ bình thường.
2. Lót khăn mềm bên trong.
3. Thả vài viên snack hoặc đồ chơi vào.
4. Để mèo tự vào ra, không đóng cửa ngay.
5. Khi bé quen, đóng cửa vài giây rồi mở ra.
6. Tăng dần thời gian đóng cửa.
7. Sau đó mới tập bê carrier đi một đoạn ngắn.

Mục tiêu là biến carrier thành “hang an toàn”, không phải chiếc hộp đáng sợ.

Dạy mèo ngủ đúng chỗ

Mèo thường thích ngủ ở nơi có mùi chủ, có ánh nắng, mềm, ấm và an toàn. Vì vậy, muốn mèo ngủ đúng chỗ, anh/chị cần làm cho chỗ đó hấp dẫn hơn.

Cách làm:

• Chọn ổ nằm mềm, vừa kích thước.
• Đặt ở nơi yên tĩnh, tránh gió.
• Có thể đặt khăn có mùi quen thuộc.
• Không bế mèo ép nằm quá lâu.
• Khen nhẹ khi bé tự nằm đúng chỗ.
• Giữ lịch chơi – ăn – ngủ ổn định.

Nếu mèo thích leo lên giường chủ, có thể đặt ổ nằm gần giường trước, sau đó dời dần ra vị trí mong muốn. Với mèo, thay đổi từ từ thường hiệu quả hơn ép ngay lập tức.

Dạy mèo không leo bàn ăn, quầy bếp

Mèo thích leo cao và tò mò với mùi thức ăn. Nếu muốn hạn chế mèo leo bàn ăn, anh/chị cần vừa chặn cơ hội, vừa tạo lựa chọn thay thế.

Cách làm:

• Không để thức ăn thừa trên bàn.
• Lau sạch mùi đồ ăn sau bữa.
• Không cho mèo ăn trên bàn.
• Tạo chỗ leo hợp lệ như cat tree hoặc kệ riêng.
• Khi mèo leo sai chỗ, nhẹ nhàng bế xuống, không la hét.
• Thưởng khi mèo ngồi đúng khu vực được phép.

Nếu mèo leo bàn vì muốn quan sát, cat tree gần khu sinh hoạt có thể giải quyết khá tốt. Nếu mèo leo vì đói hoặc thèm đồ ăn, cần xem lại lịch ăn và thói quen cho ăn của gia đình.

Có nên dạy mèo các trò như bắt tay, ngồi, xoay vòng không?

Có, nếu mèo thích tương tác và đã ổn các thói quen cơ bản. Các trò này không bắt buộc, nhưng giúp mèo vận động, tập trung và tăng gắn kết với chủ.

Có thể dạy:

• Chạm tay.
• Ngồi.
• Bắt tay.
• Xoay vòng.
• Nhảy qua vòng thấp.
• Đi vào carrier.
• Lại gần khi được gọi.

Cách làm chung:

1. Dùng snack nhỏ.
2. Dẫn hành vi bằng tay hoặc đồ ăn.
3. Khi mèo làm đúng, thưởng ngay.
4. Lặp lại ngắn, vui, không ép.
5. Dừng nếu mèo bỏ đi hoặc mất hứng.

Không nên dạy trò quá khó ngay từ đầu. Với mèo, một buổi tập vui và ngắn tốt hơn nhiều so với cố ép cho bằng được.

Sửa hành vi mèo “hư” như thế nào?

Khi mèo có hành vi khó chịu, hãy hỏi: bé đang cần gì, sợ gì, thiếu gì hoặc khó chịu ở đâu?

Mèo kêu đêm

Nguyên nhân có thể là đói, dư năng lượng, muốn được chú ý, động dục, stress hoặc thay đổi môi trường.

Cách xử lý:

• Chơi với mèo 15–20 phút trước giờ ngủ.
• Cho bữa nhỏ trước khi đi ngủ nếu phù hợp.
• Giữ lịch sinh hoạt ổn định.
• Không bật dậy thưởng cho mèo mỗi lần bé kêu.
• Kiểm tra sức khỏe nếu mèo kêu bất thường, kéo dài.

Mèo cào cửa

Mèo có thể cào cửa vì muốn vào phòng, muốn ra ngoài, chán hoặc lo lắng khi bị tách khỏi chủ.

Cách xử lý:

• Tăng thời gian chơi ban ngày.
• Tạo chỗ nằm gần cửa nếu mèo muốn gần chủ.
• Không mở cửa ngay khi mèo cào, nếu không bé sẽ học rằng cào là được vào.
• Thưởng khi mèo yên lặng.
• Tạo thói quen ngủ ổn định.

Mèo phá đồ

Mèo phá đồ thường do chán, thiếu đồ chơi, thiếu trụ cào hoặc có quá nhiều năng lượng chưa được xả.

Cách xử lý:

• Bổ sung trụ cào.
• Cất đồ dễ vỡ.
• Tạo khu leo trèo hợp lệ.
• Chơi tương tác mỗi ngày.
• Dùng đồ chơi săn mồi thay vì để mèo tự tìm trò.

Mèo nhát người

Mèo nhát cần thời gian. Không nên bế ép, dí mặt hoặc cho quá nhiều người tiếp xúc cùng lúc.

Cách làm:

• Cho mèo một phòng an toàn.
• Để bé tự lại gần.
• Cho ăn theo lịch cố định.
• Nói giọng nhẹ.
• Dùng đồ chơi cần câu để tạo khoảng cách an toàn.
• Không đuổi bắt mèo trong nhà.

Với mèo từng bị stress hoặc thiếu xã hội hóa, quá trình này có thể mất vài tuần hoặc vài tháng.

Dụng cụ hỗ trợ huấn luyện mèo

Không cần quá nhiều đồ, nhưng một vài dụng cụ đúng sẽ giúp việc huấn luyện dễ hơn.

Nên có:

• Snack thưởng nhỏ.
• Clicker nếu muốn tập phản xạ rõ hơn.
• Cần câu mèo.
• Bóng hoặc chuột giả.
• Trụ cào.
• Cat tree nếu có không gian.
• Carrier.
• Khay cát phù hợp.
• Dung dịch khử mùi khu vực mèo đi sai chỗ.

Không nên lạm dụng đồ chơi điện tử hoặc app. Với mèo, sự tương tác thật từ chủ vẫn quan trọng hơn thiết bị.

Những lỗi thường gặp khi huấn luyện mèo

Các lỗi phổ biến gồm:

• La mắng hoặc đánh mèo.
• Tập quá lâu khiến mèo chán.
• Thưởng quá trễ.
• Đổi lệnh liên tục.
• Dùng tay chơi khiến mèo quen cắn.
• Đặt khay cát sai vị trí.
• Trụ cào quá nhỏ hoặc không chắc.
• Chỉ sửa hành vi mà không tìm nguyên nhân gốc.
• Kỳ vọng mèo học nhanh như chó.
• Bỏ cuộc sau vài ngày.

Huấn luyện mèo là quá trình xây thói quen. Chỉ cần làm đúng và đều, phần lớn hành vi cơ bản đều có thể cải thiện.

Khi nào cần đưa mèo đi thú y thay vì tiếp tục huấn luyện?

Không phải hành vi nào cũng là “hư”. Một số thay đổi có thể liên quan tới sức khỏe.

Nên đưa mèo đi kiểm tra nếu:

• Đột ngột đi vệ sinh sai chỗ.
• Rặn tiểu, tiểu ít, tiểu nhiều lần.
• Kêu bất thường khi đi vệ sinh.
• Bỗng hung dữ hoặc né tránh chạm vào người.
• Bỏ ăn, lừ đừ, trốn liên tục.
• Cào gãi, rụng lông, liếm một vùng quá nhiều.
• Kêu đêm kéo dài khác thường.
• Mèo già thay đổi hành vi nhanh.

Nếu có dấu hiệu sức khỏe, huấn luyện không giải quyết được gốc vấn đề. Cần kiểm tra thú y trước, sau đó mới điều chỉnh hành vi.

Câu hỏi thường gặp

Mèo có huấn luyện được không?

Có. Mèo có thể học tên, dùng khay cát, quen carrier, không cắn tay, cào đúng chỗ và làm một số trò đơn giản nếu được dạy bằng thưởng tích cực.

Huấn luyện mèo mất bao lâu?

Tùy hành vi và tính cách mèo. Một số phản xạ đơn giản có thể tiến triển sau vài ngày, nhưng sửa hành vi đã kéo dài lâu có thể mất vài tuần hoặc hơn.

Có nên đánh mèo khi mèo đi bậy không?

Không nên. Đánh hoặc la mắng có thể làm mèo sợ chủ và stress hơn. Cần làm sạch mùi, kiểm tra khay cát, tìm nguyên nhân và hướng bé lại hành vi đúng.

Mèo con mấy tháng thì huấn luyện được?

Có thể bắt đầu khi mèo con đã tách mẹ ổn, ăn uống được, biết đi lại chắc và bắt đầu làm quen môi trường mới. Giai đoạn 2–6 tháng rất phù hợp để tạo thói quen.

Mèo trưởng thành có huấn luyện được không?

Có. Mèo trưởng thành vẫn học được, nhưng có thể cần kiên nhẫn hơn nếu bé đã quen thói cũ lâu ngày.

Có nên tập mèo đi vệ sinh trong bồn cầu không?

Không bắt buộc. Một số mèo có thể tập được, nhưng khay cát vẫn thực tế hơn với nhiều gia đình vì dễ theo dõi phân, nước tiểu và ít gây stress hơn.

Vì sao mèo cứ cắn tay khi chơi?

Thường do mèo xem tay người là đồ chơi hoặc chưa được chuyển hướng đúng. Hãy dừng dùng tay trêu mèo và thay bằng cần câu, bóng hoặc đồ chơi săn mồi.

Mèo không chịu vào carrier thì làm sao?

Hãy để carrier mở trong phòng như một chiếc hang quen thuộc, lót khăn mềm, thả snack hoặc đồ chơi vào. Đừng chỉ lấy carrier ra khi cần bắt mèo đi thú y.

Có cần thuê người huấn luyện mèo không?

Không phải lúc nào cũng cần. Phần lớn hành vi cơ bản có thể tự tập tại nhà. Nếu mèo quá sợ, hung dữ, đi vệ sinh sai kéo dài hoặc có hành vi nguy hiểm, nên tham khảo bác sĩ thú y hoặc chuyên gia hành vi.

Lời kết

Huấn luyện mèo không phải là biến mèo thành thú cưng “răm rắp nghe lệnh”, mà là giúp bé hiểu nếp sống trong nhà và biết những hành vi nào mang lại kết quả tích cực.

Muốn dạy mèo hiệu quả, anh/chị chỉ cần nhớ vài nguyên tắc: không đánh mắng, thưởng đúng lúc, tập ngắn, làm đều, mỗi lần chỉ dạy một việc và luôn quan sát nguyên nhân phía sau hành vi.

Khi mèo biết dùng khay cát, biết tên, quen carrier, không cắn tay và cào đúng chỗ, việc sống chung sẽ nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Quan trọng nhất là kiên nhẫn, vì mèo không học bằng áp lực, mèo học bằng cảm giác an toàn và niềm tin với người nuôi.